Tygodnik Działdowski

Zabytki Iłowa, które warto zobaczyć to m.in. dworzec kolejowy, wzniesiony pod koniec XIX wieku jako cesarska poczta, fundamenty dawnego dworca istniejącego jeszcze do I wojny światowej, wieża ciśnień z około 1910 roku, osiedle domów wzniesionych dla pracowników kolei, także z początku XX wieku. Do lat 80. XX wieku chlubą Iłowa był parowozownia. Lokomotywy z tej jednostki obsługiwały większość pociągów dalekobieżnych na trasie Warszawa-Gdańsk. Znajdowała się ona pod lasem, po prawej stronie ulicy Jagiellońskiej. Do naszych czasów przetrwał z niej jedynie wysoki komin. Dwa interesujące obiekty znajdują się przy przejeździe kolejowym. To parowóz Ty 54-205 ustawiony jako pomnik i oryginalna strażnica przejazdowa. To budynek z czerwonej cegły na planie ośmioboku, przypominający basztę, wzniesiony przez Niemców w czasie II wojny światowej. Budynki w centrum miejscowości, z małymi wyjątkami pochodzą z czasu odbudowy Iłowa po I wojnie. Po lewej stronie ulicy znajdują się neogotycka szkoła i neobarokowy kościół katolicki. Świątynię tę wzniesiono w 1927 roku. Z tego samego okresu pochodzi jej wyposażenie.

Narzym

Najcenniejszym zabytkiem tej miejscowości jest kościół parafialny z początku XV wieku. Ta niewielka świątynia z wieżą od zachodu posadowiona jest na masywnym kamiennym fundamencie. Od wschodu przylega do niej zakrystia z początku XX wieku. Kula na wieży do dziś nosi ślady wizyty Armii czerwonej. Zabytkowe wyposażenie wnętrza zostało niemal w całości zniszczone przez katolików – kościół od XVI wieku do 1945 roku należał do protestantów. Zachowały się jedynie kamienna chrzcielnica, która według kroniki kościelnej pochodzi z lat 1225-30 oraz gotycka skarbonka. Na ścianach zewnętrznych zobaczyć można koliste otwory w cegłach. Powstały one przez mozolne „wiercenie” palcami przez wiernych. Był to specyficzny rodzaj odprawiania pokuty, mający swe korzenie jeszcze w średniowieczu. Niegdyś wokół kościoła rozciągał się cmentarz. Dziś wszystkie nagrobki spoczywają razem z dawnym wyposażeniem kościoła w pobliskim bagnie. Pod powierzchnia cmentarza niemieccy archeolodzy odkryli przez I wojną światową średniowieczny piec do wypalania cegły, służący najprawdopodobniej podczas budowy kościoła.

Białuty

Zaraz przy wjeździe do wsi stoją nieużywany kościół ewangelicki i dawna pastorówka wzniesione w 1904 roku, przy wsparciu funduszu utworzonego dla uczczenia dwusetnej rocznicy koronacji Fryderyka I. Na kościelnej wieży do dziś zachowała się kamienna tablica upamiętniająca to wydarzenie. Kościół wzniesiono w stylu neogotyckim, z czerwonej cegły, ściany częściowo otynkowano. Świątynia popada w ruinę. Na przeciwnym krańcu wsi stoi kościół katolicki, wzniesiony w 1884 roku na miejscu poprzedniego – drewnianego. Także ta budowla powstała w stylu neogotyckim, jest jednak o wiele skromniejsza od kościoła ewangelickiego. We wnętrzu zachowało się wyposażenie z epoki. Obok świątyni znajdują się także zabytkowe zabudowania probostwa. We wsi jest też dużo budynków mieszkalnych pochodzących także jeszcze sprzed I wojny światowej.

Do cennych zabytków gminy Iłowo należą także m.in. dawny folwark na skraju Białut, który przed stu laty był własnością rodziny Oehlrich, której cmentarz rodowy znajduje się w pobliskim lesie, dawny budynek straży granicznej i budynek szkoły z czasów wilhelmińskich w Purgałkach, pałac w Gajówkach, dawny dwór w Pruskach i kilka budynków gospodarczych z lat 80. XIX wieku czy chałupy mazurskie w Brodowie, z których jedna zachowała się w niemal niezmienionym stanie.

Fotografie zabytków zobaczysz w dziale "fotoreportaże"